Het is de taak van OPTA om de concurrentie op de communicatiemarkten te bevorderen. Daarom analyseert ze de markten en legt ze verplichtingen op aan partijen met aanmerkelijke marktmacht. Dat wordt regulering genoemd. Daarnaast behandelt ze geschillen en klachten op initiatief van derde partijen. OPTA heeft een tiplijn waar bedrijven, (ex-)werknemers van bedrijven, marktpartijen en dergelijke een tip of klacht in kunnen dienen. Verder houdt OPTA zich bezig met toezicht op eigen initiatief.
OPTA heeft vergaande onderzoeksbevoegdheden. Medewerkers mogen plaatsen betreden, inlichtingen vragen, inzage vorderen en gegevens meenemen. Bovendien moet iedereen verplicht meewerken aan onderzoeken van OPTA.
Voorkomen is beter dan genezen
In 2008 heeft OPTA haar ‘Visie op toezicht en handhaving’ gepubliceerd. OPTA wil zoveel mogelijk voorkomen dat de markt schade lijdt door overtredingen van wet- en regelgeving. Daarom is preventie heel belangrijk. De wet- en regelgeving is verplicht voor marktpartijen. OPTA stimuleert ze om zich aan de regels te houden.
Wat houdt dat in? Waar mogelijk moedigt OPTA marktpartijen aan om compliance 
ComplianceNaleving van de regels. -programma’s te ontwikkelen. De marktpartij zorgt zelf voor de implementatie en uitvoering. OPTA kan daarbij helpen, dat heet Compliance Assistance. In dat geval kunnen OPTA en de marktpartij ook een compliance handvest met elkaar sluiten. Daarin maakt OPTA duidelijk wat zij ten minste verwacht van een goedwerkend compliance-programma. Het ‘Compliance Handvest KPN en OPTA’ is daar een voorbeeld van. Toch ligt de verantwoordelijkheid voor de werking van een compliance programma altijd bij de marktpartij.
Overtredingen
OPTA geeft in haar ‘Boetebeleidsregels’ aan hoe zij omgaat met het opleggen van boetes bij overtredingen. Welke factoren bepalen de hoogte van een boete? De beleidsregels bieden OPTA de mogelijkheid om boetes te matigen wanneer een marktpartij een overtreding zelf signaleert, beëindigt en bij OPTA meldt. Al dan niet met behulp van een goed werkend compliance-programma. De regels geven OPTA ook de mogelijkheid om boetes aanzienlijk te verhogen, als uit onderzoek blijkt dat een compliance-programma als 'window-dressing' gebruikt is.
Geschillen
Zoals gezegd, mag OPTA geschillen te beslechten. Het gaat dan om geschillen tussen telecom aanbieders. Deze gaan vaak over toegang tot het netwerk (van een aanbieder) en de voorwaarden waaronder die toegang moet worden verleend. Bijvoorbeeld de tariefvoorwaarden. Partijen kunnen OPTA vragen om een besluit te nemen in zo'n geschil. In de ‘Procedureregeling Geschillen en Handhaving OPTA’ (PGHO) staan de regels die dan gelden. Ze gaan bijvoorbeeld over de hoorzitting, het uitwisselen van stukken en het proces rondom hoor en wederhoor. Uiteindelijk schrijft OPTA een geschilbesluit waarin zij haar oordeel geeft over de kwestie. Dit besluit kan een oordeel zijn over de vraag of een partij in strijd heeft gehandeld met de wet of met een besluit van OPTA. Ook kan OPTA voorschriften geven waaraan partijen zich dienen te houden.